اخبار و تازه ها
چشماندازی برای تولید پرمحصول انجیر در گلخانهها
Wed 10 Sep 2025
دکتر سانجایا خانال، پژوهشگری که پیشتر در زمینه اصلاح نژاد توتفرنگی و مدیریت گلخانه فعالیت میکرد، اکنون پیشگام کشت انجیر در گلخانههای ژاپن شده است. کار او به دلیل نوآوریهای فنی و ظرفیت تجاریاش، بهویژه در رفع خلأ تولید فصلی، مورد توجه قرار گرفته است.
او توضیح میدهد: «در تابستان از توتفرنگی به انجیر میرم چون توتفرنگی از اکتبر ( آبان ) تا اواخر می ( اردیبهشت ) کشت میشود و در تابستان گلخانه فاقد بازدهی باقی می ماند.»
انجیرها، همانطور که مشخص شد، راهحلی مناسب هستند. «دنبال محصولی بودم که رشد آن آسان باشد، خطر بیماری کمی داشته باشد، نیاز به نیروی کار اندکی داشته باشد و درآمد خوبی ایجاد کند.» او با بهرهگیری از تجربهاش در اصلاح نژاد توتفرنگی، اصول بهینهسازی بستر کشت، تغذیه و کنترل محیطی را در کشت انجیر نیز به کار گرفت و نتایج چشمگیری به دست آورد.
چرا انجیر در گلخانه؟
دکتر خانال توضیح میدهد که در گلخانه میتوان بهطور دقیق آب و مواد مغذی را مدیریت کرد و این امر باعث افزایش بهرهوری و عملکرد محصول میشود. برای کاهش فشار آفات، از توری ضدحشره با منافذ ۰.۴ میلیمتری استفاده میکند که حتی کوچکترین آفات را مسدود میکند بدون آنکه جریان هوا را مختل کند.
مهمتر از همه، انتقال کشت به فضای گلخانهای تقریباً بیماریهای ریشهای را که در کشت فضای باز رایج هستند، حذف کرده است. برخلاف سیستمهای سنتی که در آنها باید تا سه سال برای باردهی درخت صبر کرد، روش دکتر خانال تنها ۷۰ روز پس از کاشت، انجیر قابل برداشت تولید میکند. او میگوید: «در مجموع، انجیر گلخانهای در سیستم من، پربارتر، پاکتر و سودآورتر از تولید در فضای باز است.»
مدیریت انجیر در شرایط گرم و مرطوب
فعالیت در گلخانههای تابستانی بدون سیستم خنککننده در ژاپن، به معنای مقابله با گرما و رطوبت بالا است. اگرچه دما و رطوبت بهطور فعال کنترل نمیشوند، اما دکتر خانال سایر متغیرهای حیاتی را بهدقت مدیریت میکند تا رشد سالم و کیفیت میوه حفظ شود. آبیاری مکرر به کاهش تنش گرمایی و حفظ رشد میوه کمک میکند و محلولهای غذایی در طول چرخه رشد تنظیم میشوند تا هم رشد رویشی قوی و هم تجمع قند بالا در میوه حاصل شود.
او همچنین به مدیریت نور توجه ویژه دارد و با تنظیم سایهدهی و موقعیت گیاهان، فتوسنتز را متعادل کرده و از سوختگی برگها جلوگیری میکند. این اقدامات باعث میشود گیاهان حتی در شرایط شدید تابستانی نیز رشد خوبی داشته باشند و میوههایی درشت، شیرین و زیبا تولید کنند.
حل چالشهای عملی بهصورت ارگانیک
برای کاهش تنش گرمایی، او بر حفظ تعادل اسمزی از طریق آبیاری و تغذیه تمرکز دارد. سلامت ریشهها با استفاده از بسترهای زهکشیشده مانند پشم سنگ و پرلیت حفظ میشود که از تجمع آب جلوگیری کرده و اکسیژنرسانی را افزایش میدهد.
مدیریت اندازه درخت نیز در سیستمهای گلدانی بسیار مهم است. با هرس و انتخاب مناسب گلدان، گیاهان را جمعوجور و پربار نگه میدارد. در زمینه پیشگیری از بیماری و آفات، به جریان هوای مناسب، موانع فیزیکی و پروتکلهای بهداشتی سختگیرانه تکیه دارد و بهطور کامل از سموم شیمیایی اجتناب میکند. او با افتخار میگوید: «سیستم من بدون سم و کاملاً ارگانیک است.»
گردهافشانی بدون گردهافشان
گردهافشانی یکی از چالشهای بزرگ در تولید انجیر است، بهویژه در مناطقی که زنبورهای انجیر وجود ندارند یا تنش گرمایی فعالیت گردهافشانها را مختل میکند. دکتر خانال این مشکل را با انتخاب ارقام پارتنوکارپ (خودبارور) کاملاً دور زده است. این ارقام نیازی به گردهافشانی توسط حشرات ندارند و هزینهها و خطرات مرتبط را حذف میکنند. او اضافه میکند: «این سیستم را ساده، کمهزینه و قابلدسترسی برای هر کشاورزی میکند.»
یکی از ارقامی که در آزمایشهای او عملکرد خوبی دارد، رقم Dauphine است. این رقم به خاطر اندازه بزرگ میوه و شیرینی بالا (با TSS بالای ۱۹ درجه بریکس) شناخته شده است و رشد جمعوجور آن برای کشت گلدانی بسیار مناسب است. این رقم زودبارده، پررشد و مقاوم در برابر آسیب پس از برداشت است و گزینهای عالی برای تولید تجاری در گلخانه محسوب میشود.
در کنار آن، دکتر خانال در حال اصلاح ارقام جدیدی است که ویژگیهایی مانند میزان قند، عملکرد، رنگ، جمعوجوری و مقاومت به گرما را بهبود دهند، با تمرکز بر شرایط گلخانهای تابستانی.
کیفیت میوه فراتر از استانداردهای فضای باز
به گفته دکتر خانال، انجیرهای تولیدشده در گلخانههای او بهطور مداوم از نمونههای فضای باز بهتر هستند. این میوهها شیرینتر بوده و به دلیل مدیریت دقیق تغذیه و آبیاری منظم، قند بیشتری دارند. همچنین اندازه آنها بزرگتر و یکنواختتر است که برای مصرفکننده جذابتر و برای بستهبندی آسانتر است.
از آنجا که گیاهان در محیطی محافظتشده و بدون آفت رشد میکنند، میوهها بسیار تمیز و تقریباً بدون آسیب حشرات هستند. علاوه بر این، سلامت گیاه در زمان برداشت باعث افزایش عمر نگهداری میوه میشود که برای بازار داخلی و صادراتی بسیار مهم است. او اضافه میکند که در سیستم او، عملکرد کل تقریباً دو برابر تولید فضای باز است.
راهبردهای تغذیه و آبیاری در دمای بالا
مدیریت مؤثر آب و مواد مغذی در گرمای شدید تابستان، محور اصلی روش دکتر خانال است. بسترهای مورد علاقه او مانند پشم سنگ و پرلیت، زهکشی عالی و اکسیژنرسانی مناسب به ریشهها فراهم میکنند. تغذیه بهصورت مکرر و در حجم کم انجام میشود تا از تنش جلوگیری شود و ترکیب مواد مغذی با دقت تنظیم میشود: نیتروژن در مراحل اولیه رشد رویشی و پتاسیم و کلسیم در مرحله باردهی برای افزایش شیرینی و سفتی میوه اهمیت دارند.
سطح رطوبت نیز با استفاده از حسگر یا بررسی دستی بهدقت کنترل میشود تا از آبیاری بیشازحد یا خشکی جلوگیری شود. او تأکید میکند: «مدیریت آب و مواد مغذی در دمای بالای تابستان برای حفظ رشد و کیفیت حیاتی است.»
محصولی سودآور در تابستان با قابلیت تولید در تمام سال
اگرچه سیستم دکتر خانال بهطور نظری میتواند تولید انجیر در تمام سال را پشتیبانی کند، تمرکز فعلی او بر فصل تابستان است. او میگوید: «زمانبندی بازار مهم است، چون سودآوری به عرضه میوه ممتاز در زمان تقاضای بالا بستگی دارد.» با عرضه انجیر در دورهای که محصولات گلخانهای دیگر کمتر هستند، کشاورزان میتوانند بازار ممتاز با رقابت محدود را هدف قرار دهند.
نوآوری در همه ابعاد
علاوه بر اصلاح ارقام مناسب برای شرایط گلخانهای، او در حال بررسی روشهای صرفهجویی در نیروی کار برای هرس و برداشت، بهویژه در سیستمهای گلدانی و دیواری است. همچنین نقش میکروبیوم ریشه در جذب مواد مغذی و تحمل تنش را بررسی میکند تا از سیستمهای کاملاً ارگانیک حمایت کند.
او دعوتی جهانی مطرح میکند: «میخواهم کشاورزان میوه در سراسر جهان را به بررسی و پذیرش روشهای کشت انجیرم دعوت کنم. این سیستم ساده، قابل اجرا و سودآور در مدت زمان کوتاه است.»
او از همکاری، پژوهش مشترک و تبادل دانش برای ارتقای تولید پایدار میوه در سراسر جهان استقبال میکند. برای کشاورزانی که به دنبال پر کردن خلأهای فصلی و تنوعبخشی به محصولات گلخانهای خود هستند، انجیر ممکن است فرصت بزرگ بعدی باشد.